Rekenpilots

Klik hier voor filmimpressies van het project Omdat elk kind telt! in Zuidoost.

Samen rekenkennis ontwikkelen
‘De deelname aan de professionele leergemeenschappen maakte dat leerkrachten gingen nadenken over wat sterk rekenonderwijs betekent en  hoe zij dat in de klas kunnen realiseren. Het ging daarbij over het rekenonderwijs zelf en over de taal, de specifieke woorden en begrippen die er bij het rekenonderwijs worden gebruikt. Rekenen kwam op de agenda van scholen te staan’, vertelt Hannah Etsiwah. Voor haar master Onderwijskunde deed zij onderzoek naar kwaliteitsverbetering in het rekenonderwijs door de invoering van professionele leergemeenschappen. Dit onderzoek voerde zij uit op basisscholen in Amsterdam Zuidoost.

Professionele leergemeenschap
Een professionele leergemeenschap (PLG)  is bedoeld om ‘samen te leren’. In de  PLG ’s voor verschillende doelgroepen komen resp. de directeuren, de  intern begeleiders, rekenspecialisten  en de leerkrachten van verschillende deelnemende scholen bij elkaar om onder begeleiding van een ervaren trainer kennis en ervaringen te delen. ‘Op die manier kan een ieder focussen op de eigen rol bij het realiseren van sterk rekenonderwijs’, legt Hannah uit. ‘Leerkrachten concentreren zich op hun klassepraktijk. De intern begeleider en de rekenspecialist concentreren zich op hun rol bij het ondersteunen van leerkrachten, bijvoorbeeld bij het maken van groepsplannen en interventies bij dreigende uitval. De rekenspecialist is de ‘expert’ op het gebied van rekenen, is op de hoogte van de ins en outs van de gebruikte methode, weet welke hiaten erin zitten en hoe je daarmee moet omgaan. Voor de directeuren gaat het om het aansturen van het team en het omgaan met data.’

De PLG in de praktijk
Voor een succesvolle professionele leergemeenschap is meer nodig dan het uitwisselen van ervaringen, blijkt uit het onderzoek. Hannah: ‘Kennis ontwikkelen is samen nieuwe oplossingen zoeken. Ook het overwinnen van weerstanden, bijvoorbeeld tegen het veranderen van de didactische aanpak, komt daarbij aan de orde.  Belangrijk is daarom een veilige sfeer in de PLG.’ Het is ook belangrijk om oog te hebben voor de verschillen tussen scholen onderling. Sommige scholen hebben een andere uitgangspositie dan andere scholen, of ze gaan veel sneller vooruit. Om ervoor te zorgen dat iedereen kan leren moet je bij de samenstelling van de PLG’ s met die verschillen rekening houden.’

Aanpassingen
Bij het onderzoek van Hannah Etsiwah was een deel van de scholen betrokken die deelnamen aan het rekenverbetertraject Omdat elk kind telt!in Zuidoost  dat op 29 basisscholen in Amsterdam Zuidoost is uitgevoerd in de jaren 2008-2011. Het doel van dit project is het verbeteren van het rekenonderwijs en het verbeteren van de leerlingresultaten. ‘Samen leren’, het ontwikkelen en versterken van het handelen van de individuele professional, is een van de programmalijnen. In de opzet van het project kreeg deze programmalijn gestalte in de professionele leergemeenschappen. Het onderzoek van Etsiwah vond plaats in het tweede jaar van dit project. Na dit jaar bleken er aanpassingen nodig te zijn. De diversiteit van de scholen bijvoorbeeld was te groot voor een succesvolle uitvoering van het oorspronkelijk geplande programma. Marijke van den Broek, projectleider van Omdat elk kind telt! in Zuidoost: ‘In het derde jaar hebben we minder ingezet op bovenschoolse  PLG’s  en konden scholen ook kiezen voor een PLG op schoolniveau. Daarnaast  is ingezet op scholing in workshops en masterclasses. Hieraan was op veel scholen ook behoefte.’

Resultaten
Naast het project Omdat elk kind telt!in Zuidoost  werd er door een groot deel van de scholen een ander kwaliteitstraject uitgevoerd. De verbeteringen die zichtbaar zijn, zijn dus niet alleen op het conto van het rekenverbetertraject te schrijven. En verbeteringen zijn er zeker. Marijke van den Broek: ‘Er is veel in beweging gekomen. Er is op scholen echt vooruitgang geboekt. Door het samen leren en door de nadruk op data en opbrengstgericht werken is er in veel scholen een leercultuur ontstaan. Veel leraren denken nu meer vanuit het team en er is meer sprake van een doorgaande lijn. Als bijvoorbeeld in groep 5 een paar leerlingen achterblijven, dan is dat niet alleen het probleem van de leerkrachten van groep 5. Dat is absolute winst.’

Tips voor het opzetten van een professionele leergemeenschap
• Betrokkenheid en daadkracht  van schoolbesturen directeuren is een voorwaarde voor het succesvol inrichten van een PLG.
• Formuleer met elkaar een duidelijk doel en te bereiken opbrengsten. Het is belangrijk dat iedereen deze deelt en kan uitdragen: bestuur, schoolleiding, team.
• Zorg ervoor dat de deelnemers aan de PLG een goede inhoudelijke basis hebben. Soms is het beter eerst een scholingtraject op te zetten.
• Het is een intensieve aanpak. Houd daar rekening mee.