Rekenpilots

“Als kinderen van zes jaar in september in groep 3 beginnen, krijgen ze meestal te maken met een methode voor rekenen. Die methode gaat ervan uit dat kinderen op die leeftijd al van alles kunnen”, zegt Hans van Luit, onderzoeker rekenproblemen en dyscalculie aan de Universiteit Utrecht. “Kinderen moeten al een getalbeeld hebben bijvoorbeeld, zodat ze in één oogopslag vijf stippen op een dobbelsteen als vijf herkennen, zonder ze te hoeven tellen. Kinderen moeten ook al verkort kunnen tellen. Als je op een rekenrekje vijf witte en twee blauwe kralen zet, moet het kind door kunnen tellen vanaf vijf, en niet beginnen bij één.” Zwakke rekenaars tellen wel langdurig vanaf één, tellen op hun vingers, en hebben geen getalbeeld. Dat betekent dat ze al een achterstand in rekenen hebben nog voor ze zijn begonnen.

Leren tellen
Leren tellen, het getalbeeld, verkort tellen, het gaat tot op zekere hoogte vanzelf. Het is een natuurlijke ontwikkeling, zegt Hans van Luit. “Er zit een fasering in. Als je twee poppen op tafel zet, weet een kind van tweeëneenhalf jaar dat daar een getal bij hoort,  al weet hij nog niet welk getal. Een kind van drie gaat akoestisch tellen. Het leert liedjes als Een twee drie vier, hoedje van papier. Kindertelevisieprogramma’s als Sesamstraat werken ook met dit soort liedjes en spelletjes. Als een kind viereneenhalf is, kan het asynchroon tellen. Het weet dat er een volgorde in de telwoorden zit, maar nog niet welke. Een kind van vijf kan ordenend tellen, dus als er zeven poppen op de tafel zitten, komt het, iedere pop aanwijzend, inderdaad tot zeven. Een kind van vijfeneenhalf telt resultatief. Het snapt dat als je een van de zeven poppen weghaalt, het totale aantal ook verandert. En een kind van zes herkent zonder te tellen het aantal stippen op een dobbelsteen en kan met die kennis komen tot verkort tellen van de dobbelsteenstippen. Als het bijvoorbeeld 5 en 2 ziet kan het tellen: vijf, zes, zeven.”

Signaleren
Rekenen is genetisch bepaald, blijkt uit onderzoek. Baby’s van drie maanden zien al verschil in plaatjes met twee of met drie beren. “Die verschillen kunnen herkennen is belangrijk voor het rekenbegrip, al weten we nog niet echt hoe het werkt.”
De helft van de leerlingen die naar het vmbo gaan heeft een achterstand in rekenen. “Kinderen die in groep 6 uitvallen op rekenen waren ook in groep 2 al zwak. Zwakke rekenaars herken je bijvoorbeeld doordat ze op hun vingers tellen. Daardoor duurt het bij hen veel langer voor ze de sommetjes uit de methode gemaakt hebben.” Een voorbeeld om eventuele rekenzwakte te signaleren is de zesde verjaardag. “Als een kind dan niet de pluimen op zijn hoed kan tellen, of het cijfer ‘6’ niet herkent, dan kun je ervan uitgaan dat je te maken hebt met een zwakke rekenaar.”

Utrechtse getalbegriptoets
Hans van Luit heeft met Bernadette van de Rijt de Utrechtse Getalbegrip Toets (UGT) ontwikkeld. Hiermee kan een leerkracht of ib’er nagaan op welke onderdelen kinderen uitvallen. Ook is er een programma waarmee zwakke kleuters met oefeningen en taakjes kunnen worden bijgespijkerd. “Zwakke rekenaars kunnen niet uit de voeten met de dobbelsteenstructuur. Dat is ook niet een echt consistent beeld. Je kunt dan bijvoorbeeld werken met turfstreepjes. Daarbij krijgt de vijf een cirkeltje, en kinderen leren een cirkeltje te herkennen als beeld van ‘5’. Er is effectonderzoek gedaan naar deze programma’s, en we zien dat het helpt, maar niet voor alle kinderen. Voor heel zwakke rekenaars hebben we daarom het programma Als speciale kleuter tel je ook mee! ontwikkeld.”

De UGT wordt momenteel herzien. Een nieuwe versie – UGT-R, Utrechtse Getalbegrip Toets-Revised - is beschikbaar vanaf eind januari 2009.